Secili popull i botës ka simbolet e veta kulturore, por për ne shqiptarët ato janë më shumë se ikona vizuale, ato janë bartëse të historisë, krenarisë dhe qëndresës sonë.

Në kujtesën kolektive shqiptare, figura e plakut me plis të bardhë, i rrethuar nga familjarë dhe miq, përçon një imazh të fortë të ngrohtësisë familjare, por njëkohësisht edhe të një rendi të tërë vlerash që përbëjnë strukturën e qenies sonë: solidariteti, qëndresa, mikpritja dhe përkushtimi për të mirën e përbashkët.

Familja shqiptare, veçanërisht ajo në Kosovë, ka luajtur historikisht një rol kyç si ruajtëse e kësaj trashëgimie dhe si bërthama më e fortë e edukimit të brezave në frymën e patriotizmit. Ajo ka qenë dhe mbetet një institucion themelor në ndërtimin e identitetit kombëtar dhe të moralit shoqëror.

Solidariteti si kapital shoqëror

Një nga veçoritë më të çmuara që ka karakterizuar shqiptarët është pikërisht solidariteti shoqëror. Ky solidaritet nuk ka qenë i imponuar, por i natyrshëm dhe vetvetiu i kuptueshëm.

Ai u ushqye ndër vite jo vetëm nga trashëgimia kulturore, por edhe nga përvoja e përbashkët e përndjekjes, persekutimit dhe rezistencës.

Siç thotë një urtësi e vjetër shqiptare:

“O do të mbahemi bashkërisht, o do të tretemi individualisht.”

Emrat si pasqyrë e identitetit

Në dekada të vështira, shqiptarët nuk e kanë lënë kurrë të zbehet lidhja me tokën dhe identitetin kombëtar. Kjo lidhje është shprehur edhe përmes emrave të fëmijëve:

Kosovar, Kosovare, Plis, Ukë, Bardh, Bardha e të tjerë.

Secili nga këta emra bart në vete një ngarkesë të thellë simbolike: pastërti, fisnikëri, guxim, qëndresë, përkatësi gjeografike dhe identitet historik.

Familja si vatër edukimi dhe qëndrese

“Shtëpia është e Zotit dhe e mikut” është një shprehje popullore e përdorur tek ne dhe që përmbledh në mënyrë të shkëlqyer filozofinë e mikpritjes dhe ngrohtësisë që ka karakterizuar familjen shqiptare ndër breza.

Familja ka qenë një institucion i edukimit në vlera të forta morale e kombëtare. Pikërisht në gjirin e saj janë edukuar breza të tërë me dashurinë për atdheun dhe ndjeshmëri ndaj sakrificave që janë bërë për liri.

Në dekadën e viteve ’90, Serbia e përshkroi rritjen e popullsisë shqiptare në Kosovë si një “gjenocid psikologjik”. Kjo narrativë propagandistike synonte të justifikonte politikat represive të Beogradit, por në realitet, kjo rritje ishte shprehje e natyrshme e një shoqërie që gjente te familja burimin e forcës dhe rezistencës.

Simbolika e nënës dhe rreziku i relativizmit

Në diskursin modern, po hasim formulime si “prindi një” dhe “prindi dy” që tentojnë të zëvendësojnë arketipat themelorë të jetës familjare.

Por në kulturën shqiptare, simbolika e nënës është shumë më e thellë. Gjiri i nënës për shqiptarët nuk është vetëm simbol i ushqimit dhe kujdesit, por edhe metaforë e tokës, historisë, sakrificës dhe dashurisë pa kushte.

Letërsia jonë, sidomos ajo për fëmijë, ka pasur gjithnjë për detyrë edukimin përmes poezive për nënën e mëmëdheun, si dy figura të pandashme.

Prishja e rendit shoqëror: Një kërcënim real

Në një botë gjithnjë e më të globalizuar, rreziku që vlerat e trashëguara të zbehen është real.

• Shthurja e lidhjeve familjare

• Humbja e identitetit kulturor

• Pasiguri dhe izolim social

Pa këtë rend të fortë shoqëror, sakrificat historike të brezave të kaluar mund të humbasin kuptimin dhe të mbesin thjesht kujtime të largëta.

Si të ruajmë rendin dhe ta përshtatim me kohën?

Ruajtja e familjes si institucion dhe e rendit shoqëror të ndërtuar mbi vlerat tradicionale nuk do të thotë mohim i së resë.

Kjo është një ftesë për një integrim të mençur të vlerave të reja me ato të trashëguara.

Për të arritur këtë duhet:

• Vetëdije për edukim

• Forcim i lidhjeve familjare

• Investim në arsim dhe kulturë

• Ndërtim i një shoqërie të qëndrueshme

Përgjegjësia jonë ndaj brezave të ardhshëm

Sot kemi një detyrë historike:

• të ruajmë atë që na mban bashkë,

• të trajtojmë të renë pa harruar rrënjët tona,

• të ndërtojmë një të ardhme mbi themele të forta.

Familja shqiptare, dhe veçanërisht ajo kosovare, ka parë ecjen e saj jo si një garë individuale, por si një marshim të përbashkët.

Përfundim

Të ruajmë vlerat që na bashkojnë.
Të forcojmë institucionin e familjes si qendër e edukimit dhe dashurisë.
Të ndërtojmë një të ardhme të qëndrueshme, ku brezat që vijnë:

• të jenë krenarë për rrugën që kemi përshkuar,

• të frymëzohen për të vazhduar ecjen tonë kombëtare.